सुनिल चौधरी
झुम्का, बैशाख ४ । इटहरी स्थित कचना ग्रामथानको अवशेष अस्तित्वविहिन पार्दै बर्षमा एकपटक बैशाख ३ गते पनि थारु समुदायलाई पुजाअर्चना गर्नबाट बञ्चित गराएको छ । प्रत्येक बर्ष थारु संस्कार अनुसार बिधिवत पुजाआजा गर्दै आएकोमा यस बर्ष समिति, वडा कार्यालय र प्रहरी प्रशासनले एकतर्फी रुपमा निर्णयगरी बिशेष दिनमा ग्रामथानमा तालाबन्दि गर्दै त्याहाका स्थानिय समुदायलाई पुजाआजा गर्न बञ्चित गराएको हो ।
पुजाआजाकालागी सुक्रवार तयार रहेका चौधरीटोलका थारु समुदाय यसबर्ष पुजागर्नबाट बञ्चितहुदा परम्परा र संस्कारनै हराउने चिन्ता थपेको छ । बिहान देखी पुजा सुरु गर्नु पर्नेमा ग्रामथानमा ताला लगाई थारु समुदायलाई धार्मिक अनुष्ठान गर्ने संबैधानिक अधिकार हनन् भएको छ भने धर्मनिरपेक्ष्य मान्यतालाई कुन्ठित गर्ने प्रयास गरेको छ । बिहान देखी हामि पुजा गर्न तयार थियौँ तर कोरोनाको महामारी देखाएर ग्रामथानमा ताला बन्दी गर्दा परम्परागत संस्कारलाई मास्न खोजेको स्थानीय चौधरी टोलकी सुशिला लेखीले बताईन । ग्रामथानमा पुस्तौ देखीको मान्यतालाई नामेट पार्न खोजेको आरोप रहेको छ । तथापी पनि ताला खोल्न धेरै प्रयास गर्दा पनि ५ः०० बजे बेलुका मात्रै ढोका खोल्न दिएर भाकल चढाएको लेखीले बताइन् । लेखीले आफु ग्रामथानको ताला खोल्न कार्यवाहक अध्यक्षलाई अनुरोध गर्दा समिति र वडाकार्यालयको निर्णय रहेको भन्दै साँचो दिन नमानेको लेखीले जानकारी दिईन् । यो सरासर संस्कारमाथी हमला भएको लेखी धारणा रहेको छ ।
कचना मन्दिर समितिमा गैरथारुहरुको कब्जा रहेकोले थारु समुदायको मान्यतालाई बुझन नसकेको समितिको सदस्यमा रहेकी सुशिला चौधरीले जानकारी दिईन् । बैशाख ३ गते मन्दिर बन्दगर्ने समितिको निर्णयमा म बिमति जनाए तथापी पनि कार्यवाहक अध्यक्षले एकल निर्णय गर्दै अगाडी बढ्दा आफु हस्ताक्षरनगरी बिरोध जनाएको चौधरीको भनाईरहेको छ । समयमा बिधिवत पुजागर्न नदिदा थारुले मान्दै आएको संस्कारमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण भएको उन्को धारणा रहेको छ । समितिको अध्यक्षमा गणेश कार्की रहेको छ । कार्की बिदेश रहदा भने कार्यवाहक अध्यक्ष भट्टराई रहेको छ ।
इटहरी वडा नं. ४ मा रहेको धार्मिक मान्यता अनुसार कचना डिहवार(ग्रामथान) शक्तिशाली रहेको मानिन्छ । थारु समुदायले पुरानै कालखण्ड देखी स्थापना गरेको सो ग्रामथान हालमा आएर संकटमा परेको देखिन्छ । कचना ग्रामथानलाई गैरथारुहरु समितिमा कब्जा गरेर मन्दिरमा परिवर्तनगरी अवशेषनै नामेट पारेको छ । प्रकृतिपुजक थारु समुदाय ग्रामथानमा मुर्ति नराखी मान्दै आएकोमा गैर थारुहरुले त्याहा शिवलिङ्ग, गणेश मुर्ति राख्न लगाएको छ । ग्रामथानको नाम परिवर्तन गरी मन्दिर, कचना महादेव नामाकरण गर्न दुसप्रयास भएको छ । कचना ग्रामथाकै सांस्कृतिक भुमि क्षेत्रफल अनुसार बिगहामा रहेको थियो हालमा आएर अतिक्रमण र मिचाईको सिकारहुदै क्षेत्रफल धुरमा बाँकी रहेको छ । त्याहाका सांस्कृतिक भुमि बिकासका नाममा खानेपानि, सैनिक ब्यारेक,वडाकार्यालय बसाएर थारु समुदायको आस्थावान ग्रामथान संकट अवस्थामा पुगेको छ ।